كروسينسكى ( مترجم : عبد الرزاق دنبلى " مفتون " )
73
سفرنانه كروسينسكى ( فارسى )
خان شيراز مردى عاقل و مدبر بود . به سواحل بحر فارس فرستاده ، از جانب عرب به جاى عبد الباقى خان نام ، زر فرستاده از او لشگر و امداد طلبيد . خان شيراز و اهالى آنجا به اين اميد هشت ماه شيراز را نگاه داشتهء * و افاغنه بسيار تلف شدند . يك روز وقت عصر عبد الباقى خان شش هزار عرب و قدرى از سپاه * قزلباش و ذخيرهء بى حساب به امداد ( 129 ) * شيرازيان آمد . افاغنه خبردار شدند . در ميانه جنگى عظيم درپيوست ، سپاه قزلباش بسيارش * طعمهء شمشير شدند و حاجى عبد الباقى خان با دويست نفر عرب در ميدان ماند و او مردى جسور و غيور بود . روى از جنگ برنتافت تا آنكه كشته شد . زبردست خان ذخيرهء آنها را به اردو حمل و نقل نمود . افاغنه را وسعت و فراخى حاصل و همه غنى شدند و زبردست خان به اهالى شيراز امان داده ، يك روز ناگاه يورش برده شيراز را گرفت و از قتل قدغن كرد « 1 » و از تاراج و يغما قدغن نكرد . چون شهر ضبط شده ديدند كه چند نفر فقير از گرسنگى هلاك شده بودند و سوداگرى در خانه چندان گندم داشت كه * مجموع خلق شيراز را سه ماه كفايت مىنمود . زبردست خان از بازرگان بازخواست كرد و او را حبس نمود . گفت * چرا اين گندم را به فقرا انفاق نكردى تا مردم از گرسنگى هلاك شدند و چهار صد نفر به بندر ( 130 ) عباس تعيين كرد ، آنها خود را به جزيرهء هرمز كشيدند . افاغنه آنجا كارى نساخته ، مراجعت كردند . * بيمارىها در راه به ايشان رسيد ، از آنها همه ، پنجاه نفر برگشتند . سردارى فريدون خان از جانب شاه طهماسب شاه طهماسب * گاه در طهران و گاه در قزوين اقامت مىكرد . مهما امكن * از تدارك سپاه خالى نبود . از استماع آمدن عبد الباقى خان در مقدمهء شيراز ، فريدون خان با بيست هزار قزلباش روانهء گلپايگان نمودند و سفارش نمودند كه در آن حدود خانههاى ديگر هست كه * به افغان اطاعت نكردند . سپاه جمع آورده ، به جنگ افغان
--> ( 1 ) - طى مدت محاصره شيراز ، تعداد زيادى از مردم شيراز بر اثر قحطى جان خود را از دست داده بودند ، جهت آگاهى بيشتر از تسخير شيراز توسط زبردست خان و محاصره شهر رجوع كنيد به : حسن فسائى : فارسنامهء ناصرى ، ( تهران 1313 ق ) ، ص 161 .